De pensioenwereld schuift het dilemma het liefst vooruit en neemt tot nu toe kleine stapjes en cosmetische maatregelen, maar wat steeds duidelijker wordt is dat het Nederlandse pensioenniveau zoals dat vastligt in de reglementen van bedrijfstakpensioenfondsen als het ABP, onbetaalbaar wordt. En het ziet ernaar uit dat verschuiving van de AOW- en de pensioenleeftijd naar 67 jaar onvoldoende is. Na het verschijnen van rapporten van drie pensioencommissies in het laatste half jaar lijkt de geest uit de fles.
Medio 2008 al kwam de commissie Bakker met een toen baanbrekend rapport met o.a. het advies de pensioenleeftijd naar 67 jaar te brengen. Geadviseerd werd de AOW-leeftijd vanaf 2016 te verhogen naar 67 jaar in stapjes van 1 maand per jaar. Dat is door minister Donner in het najaar van 2009 op een iets andere manier (twee stappen van een jaar) toch al in wetgevingsvoorstellen omgezet. Maar Bakker adviseerde nog meer: fiscalisering van de AOW voor gepensioneerden, beperking van de pensioenopbouw en een progressief premiesysteem (de pensioenpremie stijgt met de leeftijd), afbouw van de WW en afschaffing van het spaarloon. Dat was echter een te grote hap ineens, vooral voor de bonden. Het ziet ernaar uit dat de commissie Bakker veel heeft losgemaakt dat nog moest rijpen.
Latere commissies hebben het werk op deelterreinen nog eens uitvoeriger overgedaan. In het laatste half jaar hebben drie commissies op aanvraag van minister Donner rapporten opgeleverd.
De commissie Don onderzocht of de eisen die in het wettelijk Financieel Toetsings Kader (FTK) vastliggen, het voor de pensioenfondsen mogelijk maken een reëel beeld te scheppen van de (toekomstige) financiële positie van het fonds. Het gaat hier om te verwachten rendementen op beleggingen, actuariële uitgangspunten als rente- ontwikkeling en levensverwachting, hoogte van de dekkingsgraad i.r.t. indexering e.d. De commissie kwam met een verdeeld advies. De leden benoemd door de overheid wilden een prudenter financieel kader, de vertegenwoordigers van bedrijfsleven en werknemers waren optimistischer en wilden het huidige kader behouden.
De commissie Frijns onderzocht of pensioenfondsen in hun jacht naar rendement op het vermogen (om zo de premie laag te houden) wel voldoende rekening houden met de andere kant van beleggingsrendement, het risico. De commissie concludeerde dat de risicobeleving binnen nogal wat fondsen verbetering behoeft. In het beleggingsbeleid moet het risicoaspect prominenter worden ingevuld en het pensioenfondsbestuur moet meer de regie nemen in het beleggingsbeleid en ook bij de uitvoering daarvan.
De commissie Goudswaard onderzocht hoe het Nederlandse pensioenstelsel kan worden aangepast om de vergrijzing en ontgroening op te vangen, en in hoeverre dat stelsel de gevolgen van financiële crises kan doorstaan. In de eerste 10 jaar van de 21-eeuw hebben we al een dotcomcrisis en een kredietcrisis doorstaan en naar de toekomst wordt rekening gehouden met meer financiële crises. De commissie kwam met aanbevelingen om een toekomstbestendig pensioenstelsel te creëren. De commissie concludeert dat de premie niet verder omhoog kan en dat we daarom kunnen gaan voor óf zekere lagere pensioenaanspraken óf onzekere pensioenaanspraken op het huidige niveau. De keus is aan de sociale partners.
Het ziet ernaar uit dat de Nederlandse pensioenwereld na deze rapporten en ook nog na de recente voorgenomen AOW-leeftijdsingreep, staat voor een fundamentele discussie over de houdbaarheid van het pensioenstelsel. Alleen een snel en sterk herstel van de beurzen kan een heel nieuw licht op de zaak werpen. Het is wonderlijk te zien hoe een stijgende dekkingsgraad fundamentele problemen kan doen vergeten. Maar vooral het rapport van de commissie Goudswaard heeft veel mensen de ogen geopend. Dat is ook niet moeilijk met conclusies als verhoging van de premie met 30% als we het pensioen willen handhaven op het huidige niveau. Het ziet er inderdaad naar uit dat er op niet al te lange termijn onplezierige keuzes moeten worden gemaakt.
